Eron Islom Respublikasi

Eron Islom respublikasi — Janubi-G’arbiy Osiyoning eng katta davlatlaridan biridir.

Rasmiy nomlanishi Eron Islom Respublikasi
Mustaqillik kuni 1979 yil 1-aprel (Islom qo’zg’oloni natijasida)
Rasmiy tili Fors
Poytaxti Tehron
Yirik shaharlari Tehron, Isfaxon, Shiraz, Tebriz va Urmiya
Boshqaruv shakli Islom respublikasi
Maydoni 1,65 mln km.kv. (dunyoda 17-o’rinda)
Suv sathidan yuqoriligi 0,7 foiz
Aholi soni (2005) 68,8 mln kishi (dunyoda 18-o’rinda)
Zichliga 1 km.kv. ga 41,7 kishi
Pul birligi Eron riali (IRR kod 364)
Internet-domen .ir
Telefon kodi +98
Soat millari UTC+3:30

Картинки по запросу фото флаг иранGeografik joylashuvi. Shimoli-g’arbda; Turkiya, sharqda; Afg’oniston va Pokiston, g’arbda; Iroq shuningdek shimolda; Armaniston, Ozarbayjon hamda Turkmaniston bilan chegaradoshdir. Shimolda Eron Kaspiy dengizi, janubda — Fors va Oman bo’g’ozi suvlari yuvib turadi. Eron hududining katta qismi Eron tog’lari atroflarida joylashgan, ichki hududlari — yassitog’lar va cho’lli baland adirlardan iborat, shimolda Kaspiy dengizidan ajralgan — Elburs xrebeti (balandligi 5,671 m kelgan, Demavend vulqoni) joylashgan. Mamlakatning shimoli va sharqida — Turkman-Xuroson va Sharqiy-Eron tog’lari joylashgan. Daryoning suvlari deyarli kamdir.

Картинки по запросу фото тегеран

Eron poytaxti Texron shaxri

O’simliklar tarkibida — tog’ kserofitlar, cho’l va yarim cho’llar yig’ilgan. Kevir, Guliston, Urmiya, Markshiy elbrus va hokozo. bog’lari milliy bog’lar tarkibiga kiradi. Osiyo gepardining eng oxirgi qolgan joyiga — Eron kiradi. Iqlimi tropik bo’dib yanvar oyidagi o’rtacha harorat Tehronda: — 3°S dan 7°S gacha tashkil etadi, iyul oyida esa: +22″ S dan +37″ S gacha bo’ladi.

Ma’muriy taqsimlanishi. Ma’muriy jihatdan mamlakat 26 viloyat (“ostana”)ga bo’linadi. Viloyatlar, bir vaqtning o’zida barcha mahalliy hukumat idoralarining boshqaruvchilari bo’lgan general-gubernatorlar tomonidan boshqaryladi.

Картинки по запросу

Tehron shaxrining markaziy ko`chalari

Aholisi va dini. Aholining etnik tarkiblari: forslar — 51 %, ozarbayjonlar — 24 %, g’iloq va mozandaroniylar — 8 %, kurdlar — 7 %, arablar — 3 %, luralar — 2 %, balohlar — 2 % va turkmanlar — 2 %. Rasmiy tili — fors.Davlat dini: shia yo’nalishidagi islom — 95 %, sunniylar — 4 %, shuningdek dindorlarning kamchilik sonini. — zardushtiylar, iudeylar va xryastianlar tashshl ztgadi.

Картинки по запросу

Maftunkor Texron shaxri

Siyosiy tizim. Davlat tuzilishi — islom respublikasi. 1979 yildagi Islom qo’zg’olonidan so’ng davlat hokimiyati, bir-biriga bog’liq bo’lmagan, qonunchilik, ijroiya va sud tizimlari tomonidan amalga oshiriladi. Ularning bari davlatming diniy boqaruvchisi — Oyatullo nazorati ostida bo’ladi. Oyatullo umrbod paqtga qabila safdoshlari Kengashini tashkil etuvchi dindorlar tomonidan saylanadi. Ijroiya hokimiyati boshida prezydent bo’lib, bir vaqtning o’zida Vazirlar Mahkamasining raisi hisoblanadi. Islom kengashi majlisi — Oliy qonunchilik organi hisoblanadi. Oliy sud — davlatning yuqori sud organi hisoblanadi. Rasmiy tan olingan siyosiy partiyalar yo’q. Eron — BMT, XVF, OPEK tashkilotlari a’zosi hisoblanadi.Iqtisodiyoti. Eron — neft sanoati rivojlangan industrial-agrar mamlakat hisoblanadi. Neftni qayta ishlash va neft kimyo korxonalari faoliyat olib boradi. Mamlakatda, neft, ko’mir, gaz, xromit, mis, temir, marganes, ko’rg’oshin-sink rudalari qazib olinadi. Qora va rangli metallurgiya, mashinasozlik, metalni qayta ishlash, tekstil va tamaki sanoati mavjud. Mashhur fors gilamlari, metizlarni qo’lda ishlab chiqarish hunarlari saqlanib qolgan. Urug’chilik, poliz ekinlari, uzumchilik, yong’oq va fistashka daraxtlarini eknsh, ipakchilik, ekstensiv qoramolchilik, baliqchilik, dur sotish rivojlangan. Eksport uchun: xom neft va neftni qayta ishlangan mahsulotlari, metall rudalari, ikra, gilam va h.k. qishloq xo’jalik mollari yetkazib beriladi. Import orqali: og’ir mashinasozlik va kimyo sanoati mollari, avtomobil, temir, po’lat, mineral xom ashyo, tekstil va qogoz olib kiriladi. Asosiy tashqi savdo hamkorlari: Germaniya, Italiya, Quvayt, Birlashgan Arab Amirliklari va h.k.

Картинки по запросу

Tehron shaxridagi mustaqillik minorasi

Tarixi. Eramizdan avvalgi III ming yillikda eron hududida qadimgi davlat shakllari vujudga kela boshlagan. Poytaxti Suza shaxrida bo’lgan Elam davlati: eramizdan avvalgi 672 yili shimolda Midiya davlati vujudga keldi, ayni shu davlat qirol Kir II (eramizdan avvalgi VI asrda) davrida Ahamoniylar davlatining eng yirigi hisoblangan. Ahamoniylar davlati Iskandar Zulqarnayn (eramizdan avvalgi 330 yillar) qo’shinlari tomonidan bosib olinganidan so’ng, Eron Selevkidlarning ellinistik davlatlari tarkibiga kirdi. Eramizdan avvalgi II asrda Eron hududida Parfiya qirolligi, — 224 yili esa Sasanidlar fors davlati vujudga keldi. VII asrda Eron arablar tomonidan bosib olinib, Arab xalifaligi tarkibiga kiritiladi. 1220-1256 yillari Eron mo’g’ullar tomonidan bosib olinadi. 1380-1393 yillarda Eron Temuriylar davlati tarkibiga kirdi. XIX asrda Russ-eron urushlari natijasida Kavkaz orti hududlari Rossiyaga o’tib ketdi. XIX asrning oxirida – XX asr boshlarida Eron, Buyuk Britaniya va Rossiya o’rtasida bahs sababchisi bo’lib qoldi. 1926 yilda RSFSR bilan Eronning diplomatik aloqalari o’rnatiladi, 1921 yil esa Sovet-eron bitimi imzolanadi. 1925 yili davlat tepasiga Paxlaviylar sulolasi keladi. Ikkinchi jahon urushi davrida Eron hududiga sovet va ingliz harbiylari kiritiladi (1945 yilning oxiri — 1946 yilning may oyida olib, chiqib ketiladi). Shohning g’arbiy yo’nalishda fikrlashi va uning, mamlakatni urushdan keyingi yillarda modernizasiya qilish siyosati, Eronda islom qadriyatlarini tiqlamoqchi bo’lgan bir nechta diniy doiralarning noroziligini kuchaytirib yubordi. 1979 yili shoh (1941 yildan boshlab o’tirgan Muhammadi Rizo Paxlavi) mamlakatni tashlab chiqib ketishga majbur bo’ldi, davlat to’ntarishi natijasida mamlakat Islom respublikayei deya e’lon qilinadi. 1979 yilda Eron va Iroq o’rtasida munosabatlar keskinlashib ketdi, 1980 yili esa, Fors ko’rfazida (1988 kelishuv imzolangan) kuchliroq bosimga ega bo’lish uchun qurolli to’qnash|gvlar boshlanib ketdi. Oyatullo Xomeyni (1989 yili) o’limidan so’ng, Eron hukumati pragmatik islohotlarni o’tkaza boshladi hamda tashqi siyosatda Eronni xalqaro cheklovlardan olib chiqish yo’llari chiqa boshladi.

Вам может понравиться

Добавить комментарий